ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑΣ

Κι όλες αυτές τις μέρες του πολέμου στην Ουκρανία χανόμαστε μέσα σε ειδήσεις και σχόλια στα οποία αδυνατούμε ν’ αναγνωρίσουμε την αλήθεια. Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης, για τα ρωσικά μόνο να εικάσουμε μπορούμε αφού έχει απαγορευτεί η πρόσβασή μας σ’ αυτά,  έχουν επιδοθεί σε μια ατέλειωτη προπαγάνδα ωμότητας και θηριωδίας. Ο βομβαρδισμός του μαιευτηρίου, ο βομβαρδισμός του θεάτρου της Μαριούπολης, οι  σκοτωμένοι πολίτες στη Μπούτσα και τελευταία οι σκοτωμένοι από πύραυλο στον σιδηροδρομικό σταθμό Κραματόρσκ, είναι οι πιο αξιοσημείωτες φρικαλεότητες που κυκλοφόρησαν στα δυτικά πρωτοσέλιδα των δυτικών ΜΜΕ και χρεώνονται στους Ρώσους. Και παρόλο που  στις επίσημες αφηγήσεις γι’ αυτά τα συμβάντα υπάρχουν μεγάλες τρύπες αντιφάσεων και ασαφειών δεν εμποδίζει τα ΜΜΕ με σιγουριά να αποδίδουν την ευθύνη αποκλειστικά  στις ρωσικές δυνάμεις. Δημοσιογράφοι και πολιτικοί αποσκοπούν με τη συνεχή προπαγάνδα να προκαλέσουν συναισθήματα οργής στον κοινό στόχο που είναι η Ρωσία αποσκοπώντας στην οικοδόμηση της ευρείας συναίνεσης για αντίποινα. 

         Στο επίπεδο της πληροφόρησης κινούμαστε σε ένα ολισθηρό έδαφος, όπου η σκόπιμη παραποίηση ή εσφαλμένη απόδοση μιας πραγματικής ή κατασκευασμένης πράξης έχει γίνει ο κανόνας. Βασικό χαρακτηριστικά της προπαγάνδας που χρησιμοποιείται από την κυρίαρχη τάξη είναι η πρόκληση βασικών συναισθημάτων, όπως θυμό ή φόβο, ενώ είναι ανεπαρκής σε επαληθεύσιμα γεγονότα ή στην προβολή οποιουδήποτε λογικού κινήτρου. Η προπαγάνδα της θηριωδίας εκμεταλλεύεται την εγγενή θολότητα του πολέμου και αξιοποιεί την εξάρτηση των μέσων ενημέρωσης από κυβερνητικές πηγές και την ικανότητα του κράτους να αποκλείει αντίθετες φωνές προς όφελός του. Η εικόνα λοιπόν που έχουμε ζωγραφίσει για τη σύγκρουση Ρωσίας -Ουκρανίας δεν αποτελεί εξαίρεση.  

          Κι αυτή η αδιαφορία  για την αλήθεια δεν είναι βέβαια κάτι νέο για τις δυτικές δημοκρατίες με τις αξίες και τις αρχές τους, που λησμονούνται όταν απειλούνται συμφέροντα της κυρίαρχης τάξης. Τον ίδιο τρόπο χειραγώγησης των πληροφοριών χρησιμοποιούν εδώ και δεκαετίες με μεγάλη επιτυχία. Κι επειδή οι δυτικές δημοκρατίες νοιάζονται πολύ για το τι σκέφτονται οι πολίτες τους, τους βοηθούν, με την αποσιώπηση ή διαστρέβλωση, να …σκεφτούν σωστά. Γιατί  γνωρίζουν ότι η ευρεία συναίνεση για την απτή επιθετικότητα που απαιτείται για τη διατήρηση της ιμπεριαλιστικής δύναμης  βρίσκεται σε άμεση σύγκρουση με την προσεκτικά κατασκευασμένη εικόνα των ιμπεριαλιστών, όπως ΗΠΑ, ως ηθικών δυνάμεων.  

          Προκειμένου να ευθυγραμμιστεί η κοινή γνώμη με τους ιμπεριαλιστικούς στόχους, οι παγκόσμιοι ιμπεριαλιστές γνωρίζουν ότι πρέπει να επικαλεστούν το αίσθημα της δικαιοσύνης για την τιμωρία εγκλημάτων, ενώ απανθρωποποιούν τους ιμπεριαλιστικούς εχθρούς τους και τους περιγράφουν ως διεφθαρμένα τέρατα. Όποιος λοιπόν εξακολουθεί να σπεύδει, χωρίς κριτική, να καταναλώνει κάθε νέο περιστατικό προπαγάνδας θηριωδίας που προωθείται από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης δεν είναι απλά ένας ευκολόπιστος αθώος, αλλά συνειδητά επιλέγει να είναι με την κυρίαρχη εξουσία  που ελπίζει πως θα του εξασφαλίζει την ευζωία του. Οι φαντασιώσεις  των καλών προθέσεων και αγαθών σκοπιμοτήτων  που υποστηρίζει είναι τα  προσχήματα για την ευθυγράμμιση με τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα που ελπίζει να αφήσουν και γι’ αυτόν τα αποφάγια. 

         Όταν λοιπόν ο πρόεδρος της Ουκρανίας Ζελάνσκι στην απεύθυνσή του στο ελληνικό κοινοβούλιο μέσω τηλεδιάσκεψης, σε μια από τις δεκάδες επαναλαμβανόμενες  ομιλίες του σε οργανισμούς, κοινοβούλια κλπ. με τις οποίες ζητά συνεχώς όπλα και αυστηροποίηση των κυρώσεων εναντίον της Μόσχας, χρησιμοποίησε  τις άκαιρες συγκρίσεις του ουκρανικού πολέμου με τον πόλεμο της ανεξαρτησίας της χώρας μας, πρόσφερε το πρόσχημα στην πολιτική ηγεσία της χώρας να παρουσιάσει την πρόσδεσή της στο ιμπεριαλιστικό ΝΑΤΟ ως αγώνα για ελευθερία. Το βίντεο  όμως με μέλη του φασιστικού τάγματος Αζώφ, που εμφανίστηκαν ως ελληνικής καταγωγής μαχητές της ελευθερίας ανέτρεψε αυτό το αφήγημα και ακόμα και οι κυβερνητικοί που το προώθησαν βρέθηκαν σε θέση απολογούμενου. Αυτή η ανατροπή βέβαια δεν θα μπορούσε να συμβεί αν ήδη το ΚΚΕ δεν είχε υπονομεύσει τα θεμέλιά του επίσημου αφηγήματος  με τη θέση του και τη στάση του. Γιατί μόνο οι κομμουνιστές ανέδειξαν το γεγονός πως ο ουκρανικός λαός  συμπιέζεται στις ιμπεριαλιστικές μυλόπετρες  σε μια σύγκρουση ΝΑΤΟ -Ρωσίας και ξεριζώνεται και καταστρέφεται, μ’ ένα πρόεδρο που μοιάζει να αδιαφορεί για τον λαό που εκπροσωπεί και μοιάζει περισσότερο να φροντίζει για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της Δύσης, δηλ. των ΗΠΑ.  Σαν να τον ενδιαφέρει με τις συναισθηματικές εκκλήσεις να πείσει τα ακροατήρια των δυτικών χωρών για αποστολή περισσότερων όπλων με εμφανή στόχο την παράταση του πολέμου για εξασθένιση της Ρωσίας, ενισχύοντας την αμερικανική ηγεμονική θέση στο παγκόσμιο σύστημα του ιμπεριαλισμού.Την ίδια στιγμή που ο φασισμός στην Ουκρανία μοιάζει να είναι ένα συστημικό πρόβλημα, το οποίο τα κυρίαρχα δυτικά μέσα ενημέρωσης συγκαλύπτουν συνεχώς τελευταία, παρόλο που η Ουκρανία είναι η μόνη χώρα που έχει ενσωματώσει επίσημα ανοιχτούς νεοναζί σε ηγετικές θέσεις, συμπεριλαμβανομένης της Εθνικής Φρουράς.

         Παγιδευόμαστε μεταξύ αντιτιθέμενων ιμπεριαλιστικών συμφερόντων, αφού ο ουκρανικός πόλεμος δεν είναι παρά αποτέλεσμα των ιμπεριαλιστικών φιλοδοξιών της Ρωσίας και των ΗΠΑ. Κι εμείς, αφού ανήκουμε στο δυτικό στρατόπεδο,  εκβιαζόμαστε σε δηλώσεις αποκήρυξης σχετικά με τη Ρωσία, την ίδια στιγμή που λεηλατείται η ζωή  μας με την ενεργειακή κρίση και τον πληθωρισμό, ενώ ο πόλεμος ίσως να μην είναι μια τόσο μακριά απειλή.

 

ΕΝΑΣ ΟΧΛΟΣ

   Σε τηλεόραση και μέσα κοινωνικής δικτύωσης επαναλαμβάνονται  εικόνες, έξω από το σπίτι της συλληφθείσας για ανθρωποκτονία από πρόθεση του παιδιού της, ενός πλήθους εξαγριωμένου, που απαιτεί τιμωρία. Μαζεύτηκαν γεμάτοι οργή, γυναίκες και άντρες, κάποιοι με τα παιδιά τους, και  χαρακτηρίστηκε μάλιστα αυτός ο ωρυόμενος όχλος από κάποια μέσα επικοινωνίας λαοθάλασσα οργής και ήταν όλο αυτό μια εικόνα απελπισίας. Σαν όλοι αυτοί οι γείτονες, οι συμπολίτες της κατηγορούμενης για παιδοκτονία να μη βλέπουν άλλη διέξοδο παρά μόνο στη δύναμη του όχλου που θέλει με την ισχύ του ν’ αντικαταστήσει θεσμούς και νομικές διαδικασίες. Όλοι αυτοί μαζεμένοι επικοινωνούν μέσω της κοινής τους οργής κι αισθάνονται δυνατοί, ενθαρρυμένοι από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και επικοινωνίας. Τα οποία ουσιαστικά έχουν φέρει το λιντσάρισμα τύπου Άγριας Δύσης και την απαίτηση για σκληρή δικαιοσύνη στην εποχή του κυβερνοχώρου.    

          Όλος αυτός ο όχλος εμφανίζεται ως μια ανοργάνωτη μάζα από ετερογενή άτομα, που μοιάζει να έχουν ακυρώσει τα διανοητικά τους στοιχεία, ενώ αυξάνονται τα συναισθηματικά και  δεν χρειάζονται παρά μια ασήμαντη αφορμή για να ενδώσουν σε ξεσπάσματα ανεξέλεγκτης σκληρότητας. Είναι που τα άτομα καθώς αισθάνονται καταπιεσμένα από περιορισμούς χάνουν την ισορροπία και αυτοέλεγχο και αφήνονται στο έλεος συναισθημάτων και ενστίκτων. Όταν σχηματίζονται όχλοι, δημιουργούν έναν ισχυρό παράγοντα επιρροής που διαμορφώνει την ταυτότητα ενός χαρακτήρα ή ενός ατόμου. Η νοοτροπία του όχλου περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επηρεάζονται από τους άλλους για να υιοθετήσουν ορισμένες συμπεριφορές, να ακολουθήσουν τάσεις. Ο όχλος ορίζεται κυρίως από την αμοιβαία επιρροή των συναισθημάτων που στη συνέχεια επιβάλλονται σε κάθε ένα από τα μέλη του. 

         Γιατί ο όχλος δεν αντιστοιχεί σε απλό άθροισμα των μερών του. Αυτό που χαρακτηρίζει ιδιαίτερα τον άνθρωπο του όχλου είναι η συνολική απώλεια του προσωπικού του εαυτού. Σε ένα πυκνό πλήθος, όχι μόνο πιέζεται το σώμα μας, αλλά και το πνεύμα μας. Ο ατομικός εαυτός μας βυθίζεται λογικά μέσα στο πλήθος, εξαφανίζεται στο πνεύμα του πιθανού όχλου. Ο όχλος έχει έναν δικό του εαυτό, και αυτός ο εαυτός είναι τόσο ισχυρότερος όσο περισσότερο καταναλώνει τον κάθε ατομικό εαυτό.  Μέσα στον όχλο το άτομο νιώθει να απελευθερώνεται από κάθε δεσμό που το συγκρατεί.

        Η ενότητα του πλήθους εκδηλώνεται στο γεγονός ότι τα μέλη της στρέφουν το ενδιαφέρον τους στο ίδιο αντικείμενο, αναστέλλοντας τις παρορμήσεις και  τα μεμονωμένα ερεθίσματα και υποβάλλονται σε μια συναισθηματική αλληλεπίδραση.  Όταν ο άνθρωπος γίνεται μέρος ενός όχλου ενεργεί εντελώς διαφορετικά από ό,τι μπορεί να υποδηλώνει η τυπική προσωπικότητά του. Ο όχλος ασκεί επιρροή στον εαυτό του.

         Ο όχλος βέβαια διαφέρει από οργανωμένα σύνολα ατόμων με στόχους και σκόπιμες δράσεις.   Σε ένα αστικό δημοκρατικό σύστημα, ένα οργανωμένο σύνολο είναι αυτό που καλείται γενικά λαός,  είναι η κοινότητα που σχηματίζεται από όλους τους πολίτες και στην πραγματικότητα  είναι μια αφαίρεση, ένα ιδανικό πάνω στο οποίο στηρίζεται  η συμβίωση μας στην οργανωμένη μας πολιτικά κοινωνία. Η επικράτηση του  κανόνα της πλειοψηφίας είναι μια προσέγγιση του τι «θέλει» ο λαός. Καθώς η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην ψηφοφορία και η πλειοψηφία δεν μπορεί να επιβάλει τα πάντα, σε μια ιδεατή λειτουργία της,  οι πολίτες πρέπει να μπορούν να εκφραστούν μεταξύ δύο εκλογών, εφόσον η αστική δημοκρατία παραμένει σε μεγάλο βαθμό βασισμένη στην εκπροσώπηση. Σ’ αυτόν  το λαό, σ’ αυτό το σύνολο των ανθρώπων η συμπεριφορά τους είναι αποτέλεσμα συζητήσεων στις οποίες τα άτομα παίρνουν αντίθετες θέσεις, οι διαφορετικές θέσεις των ατόμων συγκρούονται μεταξύ τους και διαφωτίζουν η μια την άλλη,  καθορίζονται οι δράσεις τους μέσω συζητήσεων και διαβουλεύσεων. Οι σχέσεις του συνόλου και του μέρους αλληλεπιδρούν και καθοδηγούνται από λογικό προβληματισμό, χωρίς να εξαφανίζεται το αίσθημα ευθύνης. Όπως γίνεται και με όλες τις λαϊκές διεκδικήσεις, με όλα τα πλήθη που διεκδικούν και αγωνίζονται.

        Οι συγκεντρώσεις ανθρώπων όταν τα συναισθήματα και οι ιδέες όλων των ατόμων προσανατολίζονται προς την ίδια κατεύθυνση, δεν σημαίνει ότι μετατρέπονται σε όχλο. Σημείο εκκίνησης της διαδικασίας σχηματισμού του όχλου είναι η εξάρθρωση της συνειδητής προσωπικότητας, η κυριαρχία συναισθημάτων με ομοιομορφία στη συμπεριφορά που βασίζεται σε ένστικτα. Μπορεί οι άνθρωποι να είναι κατά κανόνα πλάσματα αβλαβή, καλοκάγαθα, αδιάφορα όχι μοχθηρά, όμως σαν όχλος τα χειρότερα ένστικτα παίρνουν φωτιά στη στιγμή και αυτή εξαπλώνεται σε όλους. Και το χειρότερο είναι ότι  μπορεί να προωθηθεί η δημιουργία ενός τέτοιου όχλου και  να χειραγωγηθεί, όπως στην περίπτωση της Πάτρας. Μήνες τώρα αλλεπάλληλες τηλεοπτικές εκπομπές με υπονοούμενα, που στηρίζονταν σε υποψίες και τα ονόμαζαν έρευνα, από δημοσιογράφους  (όπως τη Νικολούλη, που στο παρελθόν δεν δίστασε να κατηγορήσει για εκτελεστή της 17 Νοέμβρη τον Π. Κοροβέση, φωτογραφίζοντάς τον με ένα ενυπόγραφο άρθρο) ,  διόγκωναν και συντηρούσαν συναισθήματα οργής που εκφράστηκαν με τον όχλο έξω από το σπίτι της οικογένειας της κατηγορουμένης. 

         Κι όσο χειροτερεύουν οι συνθήκες διαβίωσης και όσο  η οργή και ο θυμός θα γιγαντώνεται τόσο τηλεοπτικές εκπομπές, βουλευτές και δημοσιογράφοι θα την εκτρέπουν μακριά από αυτούς που καθορίζουν την κοινωνικοπολιτική ζωή και ελέγχουν την οικονομία. Ένας δολοφόνος εδώ, ένας διαφορετικός εκεί, μια μειοψηφία παραπέρα θα βρίσκεται κάθε φορά να απορροφά τη γιγαντωμένη οργή, με παρατρεχάμενους της εξουσίας να υπόσχονται αυστηρότερες ποινές, μέχρι και επαναφορά της θανατικής καταδίκης, για να χειραγωγηθεί αυτός ο όχλος που οδηγείται μεθοδικά στον κανιβαλισμό των συνανθρώπων του. Το μίσος που εκδηλώνεται με την απαίτηση τιμωρίας πέρα από θεσμούς στα όρια της αυτοδικίας, η αναζήτηση ενόχων για την επιδείνωση των κοινωνικών συνθηκών εκεί όπου παρατρεχάμενοι της εξουσίας υποδεικνύουν, η αξίωση για μεγαλύτερη σκληρότητα είναι ενδείξεις του εκφασισμού μιας κοινωνίας που βλέπει τη σωτηρία της όχι στην αγωνιστική διεκδίκηση των δικαιωμάτων της, αλλά στην ευκαιρία να εκφράζει το μίσος της.