ΜΕ ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ

 

Ο Αμερικανός υπουργός εξωτερικών Μ. Ρούμπιο στην πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, που στόχευε στην εξασφάλιση συμφωνίας με την ελληνική κυβέρνηση για εξοπλιστικά προγράμματα, εν μέσω αντιπολεμικών συλλαλητηρίων που τον χαρακτήριζαν ανεπιθύμητο,  εκφώνησε στην Πνύκα μια ομιλία, με την οποία προσπάθησε να δικαιώσει ιδεολογικά την αμερικανική πολιτική.

         Η ελληνική κυβέρνηση, με μια υποτέλεια που παρέπεμπε σε παλιές δεκαετίες, ικανοποιήθηκε που ο Μ. Ρούμπιο υπέδειξε την Ελλάδα ως τον καλύτερο εταίρο για την ενεργειακή ασφάλεια, την άμυνα και τη διαχείριση των συνόρων και  ένιωσε και περηφάνεια που ο υπουργός χρησιμοποίησε την ιστορική κληρονομιά της ως σκηνικό στήριγμα για την προπαγάνδα του. Με σκηνογραφία την Ακρόπολη,  τη λουσμένη στο φως, για να αποκτήσουν κύρος τα λεγόμενα του, ο υπουργός μετέτρεψε την ελληνική ιστορία σε εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης,  συνδέοντας  την ιμπεριαλιστική πολιτική των ΗΠΑ με το  κλέος του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και  δίνοντάς της  μια ιστορική διάσταση που προσδίδει διαχρονικότητα και εγκυρότητα.  

            Ο Μ. Ρούμπιο παρουσιάζει της ιστορία της Δύσης, από την αρχαία Ελλάδα ως τις σύγχρονες ΗΠΑ, ως μια ενιαία, αδιάσπαστη συνέχεια. Διαστρέφοντας τον ιστορικό χρόνο και με αυθαίρετη συμπλοκή κατηγοριών όπως Ελλάδα, Ρώμη, Χριστιανισμός, Ευρώπη, Αμερική μοιάζει να ανακαλύπτει ότι η εκφοβιστική και εκβιαστική πολιτική τακτική μπορεί και να σκηνοθετηθεί πιο αποτελεσματικά κάτω από τα φώτα της φιλοσοφίας της ιστορίας από ό,τι με  τον αστόλιστο λόγο του απειλητικού καουμπόι. Ακόμα και η σημασία της λέξης  «θυμός» που χρησιμοποίησε έξω από το ιστορικό και φιλοσοφικό της πλαίσιο εκφυλίστηκε σε θρίαμβο της εξουσίας και βίας που ασκείται χωρίς δικαιοσύνη, μαζί με τον ανταγωνισμό και την εθνική βούληση. Καταγγέλλοντας το αριστερό ιδεώδες της προτεραιότητας της ισότητας έναντι της απόδοσης το αντιπαραβάλλει με την αρχαία Ελλάδα, που τη συρρίκνωσε σ’ έναν πολιτισμό της φιλοδοξίας, του ανταγωνισμού, στρατιωτικών επιχειρήσεων και αφοσίωσης στο καθήκον. 

          Κι αν αναφέρθηκε στην επιρροή της αρχαίας Ελλάδας στις ιδέες των «Αμερικανών Ιδρυτών Πατέρων», αυτό γίνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να ελαχιστοποιείται η δημοκρατική κληρονομιά της Αθήνας και να μετατοπίζεται εξ ολοκλήρου η οπτική σε μια αριστοκρατική αριστεία που δικαιώνει τις ΗΠΑ να διατηρούν το καθεστώς τους ως παγκόσμια εξουσία, με την κυρίαρχη τάξη τους να είναι απαλλαγμένη από δημοκρατικούς περιορισμούς.

           Εκεί στην Πνύκα, από το λόγο του Μ. Ρούμπιο δεν αναδύθηκε μια φιλοσοφία της ιστορίας, αλλά μια κατασκευασμένη αφήγηση, σχεδιασμένη έτσι που να δικαιώνει τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Χτίζοντας  έναν βολικό  πολιτικό μύθο με μια διαστρεβλωμένη ανακατασκευή του παρελθόντος, επιδιώκεται να παρουσιαστεί η πολιτική του παρόντος ως αναπόφευκτη, ιστορικά προκαθορισμένη και δικαιωμένη και να ιδωθούν  κάτω απ’ αυτό το πρίσμα ο εθνικισμός, η μαζική μετανάστευση, η παρακμή της Δύσης, η επιστροφή της εθνικής δύναμης.

         Κι αν ξεκινά το λόγο του, χωρίς να αποφεύγει τις ιστορικές ανακρίβειες, με τους περσικούς πολέμους και την πυρπόληση της Ακρόπολης από τον Ξέρξη, το κάνει,  για να καταλήξει περιφρονητικά στη «λατρεία του θανάτου των ριζοσπαστικών μουλάδων» στο Ιράν, ώστε να δώσει στην παροντική σύγκρουση με το Ιράν μια ιστορική νομιμοποίηση, παρουσιάζοντας την ως το πιο πρόσφατο κεφάλαιο σε έναν αρχαίο πολιτισμικό αγώνα. Και  χαράσσει μια ενιαία, αδιάσπαστη γραμμή, όπου από τη μια στέκεται ο ελεύθερος άνθρωπος της Δύσης, ενσαρκωμένος στην αρχαία Ελλάδα, και από την άλλη ο δεσποτικός, φανατικός, μη πολιτισμένος Ανατολικός κόσμος. Μόνο που ο τακτοποιημένος διαχωρισμός  μεταξύ Ανατολής και Δύσης, στον οποίο βασίζεται η ιστορική αφήγησή του Ρούμπιο, για δικαίωση της ιμπεριαλιστικής πολιτικής των ΗΠΑ, ποτέ δεν υπήρξε. Η ελληνική γνώση, τέχνη και πολιτικές ιδέες κυκλοφορούσαν σε όλη την ανατολική Μεσόγειο και πέρα από αυτήν, με τις επαφές ανάμεσα στους λαούς να είναι σύνθετες, αμοιβαίες και διαμορφωμένες τόσο από συγκρούσεις όσο και από συνεργασίες.

         Ο υπουργός απευθύνοντας ισχυρή έκκληση στην Ευρώπη, να επιστρέψει στις ρίζες της, όπως τις φαντασιώνεται στο λόγο του, και στην παλιά της δύναμη, ασκεί δριμεία κριτική στην πορεία των περασμένων δεκαετιών. Η  προσπάθεια  επανίδρυσης της διατλαντικής συμμαχίας γίνεται στο όνομα της κοινής πολιτισμικής καταγωγής, με τις ιμπεριαλιστικές στοχεύσεις, τα οικονομικά συμφέροντα να αποκρύβονται επιμελώς. Γι’ αυτό επικαλείται τη σύγκρουση των πολιτισμών για δικαιολόγηση των στρατιωτικών επεμβάσεων της,  διακηρύττοντας ότι κύριες πηγές των διεθνών συγκρούσεων δεν είναι οικονομικές και γεωστρατηγικές αλλά πολιτισμικές.  

        Η επίκληση όμως αυτής της καρικατούρας της αρχαίας ιστορίας, για να κινητοποιηθεί υποστήριξη για τη σύγχρονη στρατιωτική επιθετικότητα, δεν είναι αθώο ιστορικό λάθος. Είναι ένας τρόπος κατασκευής εχθρού παρουσιάζοντας έναν ολόκληρο πολιτισμό ως υπαρξιακή απειλή. Και η ιστορία έχει δείξει πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η ρητορική.

           Γιατί  δεν είναι μόνο η αμερικανική προπαγάνδα δια στόματος Ρούμπιο  που δεν διστάζει να σφετεριστεί την ιστορία της αρχαίας Ελλάδας και το κλασικό παρελθόν. Ο υπουργός απηχεί ανοιχτά στην ομιλία του το ναζιστικό λόγο. Είναι και  η ναζιστική προπαγάνδα που κατέφευγε στην ανακατασκευασμένη ιστορία της κλασικής αρχαιότητας, για να νομιμοποιήσει τόσο τις πολιτιστικές όσο και τις φυλετικές ρατσιστικές απόψεις των ναζί. Η  συνεχής χρήση της κλασικής αρχαιότητας από τους Ναζί, σε επίσημους λόγους, τον κινηματογράφο, την κρατική αρχιτεκτονική, τον τύπο και τις κρατικές γιορτές, τους απένειμε το κύρος και την κληρονομιά της Ελλάδας και της Ρώμης που τόσο είχε ανάγκη γερμανικός λαός.

           Και για άλλη μια φορά, καθώς προετοιμάζονται ΗΠΑ και Ε.Ε για ένα νέο αιματοκύλισμα κρύβουν κίνητρα και στόχους πίσω από  ωραία λόγια για το δυτικό πολιτισμό που εκθειάζεται για την ελευθερία του, τα ανθρώπινα δικαιώματα την ευημερία της ανθρωπότητας, την ανάπτυξη των επιστημών. Το ανησυχητικό κι επικίνδυνο είναι που αυτά τα λόγια συναντούν τα αντίστοιχα λόγια  των ναζί, που κι αυτοί χρησιμοποίησαν την κλασική αρχαιότητα στην προπαγάνδα τους για να νομιμοποιήσουν τη φυλετική τους ιδεολογία, να εξυμνήσουν τη στρατιωτική δύναμη και να διαμορφώσουν την αισθητική του Τρίτου Ράιχ. Και γνωρίζουμε τον όλεθρο και την απόλυτη φρίκη που προκάλεσαν.

           Η  σκόπιμη κατασκευή πολιτιστικών εχθρών μπορεί να βοηθήσει στην κανονικοποίηση της απαξίωσης της ανθρώπινης ζωής και της μαζικής βίας. Η χρησιμοποίηση από έναν Αμερικανό αξιωματούχο της ιστορίας που την παρερμηνεύει ως όπλο δεν είναι μια απλή παραπληροφόρηση. Είναι μια προσπάθεια να προωθηθεί μια κοσμοθεωρία στην οποία ο πόλεμος μεταξύ πολιτισμών φαίνεται αναπόφευκτος και δικαιολογημένος και η επιθετικότητα χαρακτηρίζεται σαν άμυνα. Και  έτσι χτίζονται οι επικίνδυνες πολιτικές αφηγήσεις, και έτσι γίνεται ευκολότερη η δικαιολόγηση ανθρωπιστικών καταστροφών.