Παρακολουθούμε σε απευθείας σύνδεση ανθρώπους στη Γάζα πάνω
από δυο χρόνια τώρα να γίνονται κομμάτια από βόμβες Ισραηλινών με χορηγία των
ΗΠΑ και της ΕΕ, παρακολουθούμε μετανάστες να κυνηγιούνται, να κρατούνται, να
φυλακίζονται στις ΗΠΑ και διαδηλωτές να σκοτώνονται μπροστά στις κάμερες. Δεν
είναι μόνο η βία, είναι ότι τη βλέπουμε. Σαν να εκπαιδευόμαστε να ανεχόμαστε το
απαράδεκτο, να αντιμετωπίζουμε με ψυχραιμία το μαζικό θάνατο, να είναι ορατή η
αλήθεια, αλλά συνεχώς απαλλαγμένη από συνέπειες.
Και πολλοί βγαίνουν στους δρόμους
και διαμαρτύρονται, οργανώνονται και αγωνίζονται ενάντια στη βία μιας εξουσίας
που υποκρίνεται τη δημοκρατική, όπως οι κάνουν οι χιλιάδες κάτοικοι στη
Μινεάπολη των ΗΠΑ. Και μια μεγάλη
πλειοψηφία κατακλυσμένη από τα ψέματα της κυρίαρχης εξουσίας πιστεύει ότι ζει
σε μια δημοκρατία που οι ψήφοι της καθορίζουν τις ενέργειες της κυβέρνησης, ότι
οι πλούσιοι άνθρωποι είναι πλούσιοι επειδή είναι πιο έξυπνοι και εργάζονται
σκληρότερα από όλους τους άλλους, ότι η
επιτυχία ταυτίζεται με την απόκτηση πολλών χρημάτων, ότι οι οικολογικές
συνέπειες της ανάπτυξης και της καινοτομίας θα ξεπεραστούν από τεχνολογίες και
βιομηχανίες που καθοδηγούνται από το κέρδος. Και όλα αυτά φαίνονται φυσιολογικά,
σαν φυσικοί νόμοι που υπάρχουν αιώνια. Όλο αυτό το βάσανο, ο θάνατος, η
καταστροφή, ο πόλεμος, το χάος, η εκμετάλλευση, η αδικία, η φτώχεια και η
κακοποίηση φαντάζουν φυσιολογικά.
Και μοιάζει τέτοιες σκηνές,
τέτοιες αντιλήψεις, τέτοιες αντιδράσεις
να επαναλαμβάνονται παντού όπου ο καπιταλισμός ελέγχει ζωές κι απαιτεί
κερδοφορία από κάθε πτυχή τους. Σε μας, αυτές
τις μέρες, δίπλα μας εργαζόμενοι χάνουν
τη ζωή τους πάνω στη δουλειά τους. Δεν είναι οι πρώτοι, αλλά για να μην καταρρεύσει αυτό το εύθραυστο
οικοδόμημα πίστης για το σύστημα που χτίστηκε πάνω στα ψέματα θα πρέπει να
επινοηθούν νέα ψέματα, που μοιάζουν με τα παλιά, για να μη είναι δυνατή η κατανόηση
αυτού του κόσμου με καθαρά μάτια.
Πέντε
εργάτριες στη μπισκοτοβιομηχανία «ΒΙΟΛΑΝΤΑ» πριν δυο μέρες δεν επέστρεψαν από
τη νυχτερινή τους βάρδια στο εργοστάσιο και κάηκαν ζωντανές. Και όσες
δικαιολογίες για κακή στιγμή η τυχαίο ατύχημα και να έχουν λεχθεί, στην
πραγματικότητα για τους εργάτες αυτοί οι θάνατοι στην εργασία έκαναν για άλλη
μια φορά ορατή τη σιδερένια γροθιά του καπιταλισμού. Η οποία
χτυπά την εργατική τάξη με την επιλογή στο δίλημμα, επικίνδυνη εργασία ή εξαθλίωση.
Νόμοι ενισχύουν
την ανισορροπία δυνάμεων στους χώρους εργασίας που ευνοεί τους εργοδότες και
τους επιτρέπει να προωθούν τα συμφέροντά τους εις βάρος των συμφερόντων των
εργαζομένων. Μηχανισμοί ωφελούν τους εργοδότες, από τον μύθο του απρόσεκτου
εργαζόμενου έως την ασφάλεια που βασίζεται στη συμπεριφορά και επιτρέπουν το
χάσμα μεταξύ των κανονιστικών πλαισίων και των πρακτικών αποτελεσμάτων, ειδικά
για τους χαμηλόμισθους και υψηλού κινδύνου εργαζόμενους. Οι καπιταλιστικές
επιταγές διαμορφώνουν την ασφάλεια στον χώρο εργασίας δίνοντας προτεραιότητα
στα συμφέροντα των εργοδοτών, επαγγελματοποιώντας και αποπολιτικοποιώντας τις
λειτουργίες ασφάλειας, περιθωριοποιώντας τη φωνή των εργαζομένων και
εμπορευματοποιώντας τα αποτελέσματα υγείας και ασφάλειας.
Το αίτημα για ασφάλεια στους χώρους
εργασίας προέκυψε δεκαετίες πριν, μέσα από αγώνες, πολλούς παράνομους, των εργαζομένων, τη συνδικαλιστική δράση, που
τόσο έχει απαξιωθεί στον προπαγανδιστικό λόγο της κυρίαρχης εξουσίας, που
οργάνωνε τους εργαζόμενους στο χώρο εργασίας και ανάγκασαν εργοδότες και τις
κυβερνήσεις να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα υγείας ασφάλειας. Κι ενώ είναι τα
εργατικά συνδικάτα που αγωνίστηκαν για βασικές προστασίες με τις συγκρουσιακές τους
δράσεις η επικράτηση ενός κυβερνητικού συνδικαλισμού, όρα ΓΣΣΕ, κατάφερε να
διοχετευτεί η απαίτηση για ασφάλεια σε γραφειοκρατικές διαδικασίες. Οι
εργοδότες υιοθέτησαν ολοένα και
περισσότερο επαγγελματικές, τεχνικές προσεγγίσεις στην ασφάλεια, με τρόπους που
να ευθυγραμμίζονται με τα επιχειρηματικά συμφέροντα. Π.χ. Οι τεχνικοί ασφάλειας
ως εξωτερικοί συνεργάτες αλλάζουν συχνά για να μην αναγκαστούν να αναλάβουν τις
ευθύνες σε περίπτωση που συμβεί κάποιο ατύχημα, καθώς σχεδόν ποτέ η εργοδοσία
δεν συμμορφώνεται σε υποδείξεις τους. Κι έτσι η ασφάλεια παρουσιάζεται ως μια
ουδέτερη, τεχνική δράση, αποκομμένη από τις καπιταλιστικές σχέσεις που διαμορφώνουν την εργασία, κάτι που γίνεται
για τους εργαζόμενους και όχι κάτι που διαπραγματεύεται η εργοδοσία μαζί τους.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, όταν οι εργαζόμενοι μέσω του συνδικαλιστικού τους φορέα
εγείρουν ανησυχίες ή υποβάλλουν
καταγγελίες, αυτό θεωρείται διατάραξη των λειτουργιών και δεν αντιμετωπίζονται σαν
να είναι ο ενδιαφερόμενος φορέας για την ασφάλεια στο χώρο εργασίας.
Υπό τον καπιταλισμό, οι εργοδότες
πρέπει να εξισορροπήσουν το κόστος της ασφάλειας με την επιδίωξη του κέρδους.
Παρόλο που η πρόληψη των τραυματισμών μπορεί να θεωρείται ηθική και
αποτελεσματική, συχνά η ανάλυση κόστους-οφέλους, και όχι βέβαια η ανθρώπινη ευημερία, είναι αυτή
που καθορίζει το επίπεδο προστασίας που λαμβάνεται για τους εργαζόμενους. Και
βέβαια και η ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως οικονομικό στοιχείο, πολύτιμο μόνο στο
βαθμό που μειώνει το κόστος και αυξάνει
την παραγωγή. Ιδιαίτερα σε χώρους εργασίας χωρίς συνδικάτα, οι εργαζόμενοι δεν
έχουν σχεδόν καμιά δυνατότητα συμμετοχής στις αποφάσεις για την ασφάλεια, που
πρωτίστως τους αφορούν. Γι’ αυτό και στην συγκεκριμένη επιχείρηση ΒΙΟΛΑΝΤΑ
υπάρχουν καταγγελίες ότι δεν άφηνε ο εργοδότης το Εργατικό Κέντρο Τρικάλων να
έχει συνδικαλιστική επαφή με τους εργαζόμενους, που όπως αποκαλύφτηκε δεν είχαν
καν συνδικάτο. Η απουσία όμως συνδικάτου μπορεί να προκαλέσει ανατριχιαστικά αποτελέσματα, γιατί οι
εργαζόμενοι αποθαρρύνονται από το να μιλήσουν από φόβο αντιποίνων ή κατηγοριών
ως μη συνεργάσιμων. Γι’ αυτό ο παραγκωνισμός των συνδικάτων είναι κάτι
περισσότερο από ένα θεωρητικό πρόβλημα εργασιακών σχέσεων. Γιατί είναι η ύπαρξη
συνδικάτων, που απαιτούν, ελέγχουν,
διεκδικούν, που κάνουν τους χώρους εργασίας ασφαλέστερους.
Εξάλλου, και οι συνδικαλισμένοι εργαζόμενοι αποκτούν την αυτοπεποίθηση της συντροφικής αλληλεγγύης που ενισχύει την αγωνιστική
διάθεση και γνωρίζουν ότι η ανάληψη κινδύνων δεν αποτελεί μέρος της
εργασίας τους, κάτι που συμβάλλει σε ασφαλέστερες εργασιακές πρακτικές.
Η λογική
των καπιταλιστικών επιχειρήσεων, που βασίζεται στο κέρδος, δίνει κίνητρα να μην
δαπανώνται κεφάλαια για τις συνθήκες ασφάλειας και υγείας στον χώρο εργασίας,
εκτός και αν αυτές επιδεινωθούν σε σημείο που να απειλούν τα κέρδη. Οι
εργοδότες χρησιμοποιούν το κεφάλαιο για να αποφέρουν κέρδη και αυτός είναι ο κύριος στόχος και η
προτεραιότητά τους. Από κοντά και οι κυβερνητικοί κανονισμοί με εντατικοποίηση εργασίας, ευελιξία ωραρίων, παράταση εργάσιμου
χρόνου κλπ. θυσιάζουν την ασφάλεια και την υγεία της πλειοψηφίας των
εργαζομένων, για να ενισχύσουν τα κέρδη της μειοψηφίας των εργοδοτών.
Στα καπιταλιστικά κράτη λοιπόν δεν είναι στόχοι η
ασφάλεια και η υγεία στον χώρο εργασίας αλλά, ακόμα χειρότερα, θεωρούνται εμπόδια στη μεγιστοποίηση των κερδών. Γιατί το
κεφάλαιο δεν λαμβάνει υπόψη την υγεία
και τη διάρκεια και ποιότητα ζωής του εργάτη, εκτός αν η ίδια η εργατική τάξη
το αναγκάσει να το κάνει. Γι΄ αυτό είναι η δράση των ταξικών συνδικάτων που μπορεί να
αποτρέψει το σακάτεμα και την εξόντωση
των εργατών απανταχού στον καπιταλιστικό κόσμο.
