ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

Και καθώς τις τελευταίες μέρες κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση κατηγορούν αλλήλους για παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη, πρόσφατες η παρελθοντικές, εμφανιζόμενες υπερασπιστές της ανεξαρτησίας της, με αφορμή τις προσφυγές των καναλιών για τις τηλεοπτικές άδειες στο Συμβούλιο της Επικρατείας που θα κρίνει τη συνταγματικότητα του νόμου Παππά, αναδεικνύεται και πάλι η στενή σύνδεση δικαιοσύνης και κράτους. Οι περιπτώσεις, ιδιαίτερα στα χρόνια των μνημονίων, δικαστικών αποφάσεων που πολύ ξεκάθαρα  δείχνουν πως ουσιαστικά το δίκαιο πηγάζει από την κρατική εξουσία, άμεσα ή έμμεσα και προστατεύεται από αυτήν είναι καθοριστικές για την κατάσταση στην οποία έχουμε περιέλθει.    

Γενικά, οι αποφάσεις των δικαστηρίων  δεν συγκρούονται μ’  αυτές της πολιτικής ηγεσίας  που είναι  καθοριστικές για την κυριαρχία της. Ακόμα κι αν φαίνεται σε επιμέρους τομείς να μην συμφωνούν, αυτό όμως καθόλου δεν αλλοιώνει την ουσία της κυρίαρχης εξουσίας όπως εκφράζεται και στο δίκαιο.

          Παραδείγματα: Στα χρόνια του μνημονίου συνδικαλιστικές οργανώσεις, κλάδοι εργαζομένων προσέφυγαν στα δικαστήρια ελπίζοντας σε δικαίωσή τους για τις μειώσεις μισθών, συντάξεων κλπ. Επιλεκτικά κάποιες κατηγορίες τα δικαστήρια τις δικαίωναν – π.χ. αμειβόμενοι με ειδικά μισθολόγια όπως είναι δικαστικοί λειτουργοί, ένστολοι όλων των σωμάτων κλπ.

Στο Συμβούλιο της Επικρατείας προσέφυγαν συνταξιούχοι του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, του ΕΤΕΑ κλπ, το οποίο έκρινε Αντισυνταγματικές και αντίθετες στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), τις μειώσεις των κυρίων και επικουρικών συντάξεων του ιδιωτικού τομέα που έγιναν το 2012, ενώ συμβατές με το σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, κρίθηκαν οι περικοπές των συντάξεων που έγιναν κατά τα έτη 2010-2011.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε το μεν πρώτο  Μνημόνιο νόμιμο και συνταγματικό και την κύρωσή του που έγινε με απλή  πλειοψηφία από τη Βουλή  μετά την προσφυγή του Δικηγορικού συλλόγου Αθηνών, της ΑΔΕΔΥ κι άλλων φορέων, ενώ το δεύτερο μνημόνιο έκρινε αντισυνταγματικό μόνο κατά το σκέλος εκείνο με το οποίο καταργείται η μονομερής προσφυγή στη διαιτησία, ενώ όλα τα άλλα μέτρα που προβλέφθηκαν σε βάρος των εργαζομένων του ιδιωτικού τομέα συνταγματικά, μετά την προσφυγή της ΓΣΕΕ, ΟΤΟΕ και άλλων οργανώσεων.

Το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών, προχώρησε σε  απόφαση αναστολής εκτέλεσης των αποφάσεων του 29ου Συνεδρίου του Εργατικού Κέντρου Αθήνας (περιλαμβάνεται και η εκλογή των οργάνων διοίκησής του) μετά την κατάθεση ασφαλιστικών μέτρο που κατέθεσε ο  «Σύλλογος Προσωπικού Alpha Bank».

         Επειδή η εμπιστοσύνη στην αμεροληψία της δικαιοσύνης στηρίζεται στην περίφημη ανεξαρτησία τηςέναντι της εκτελεστικής και την νομοθετικής, παρόλο που δεν είναι παρά λειτουργίες της μιας κρατικής εξουσίας, πιστεύουμε πως αρκεί η προσφυγή στη δικαιοσύνη για να διατηρηθούν δικαιώματα που κατακτήθηκαν με αγώνες. Κι έτσι,  με δεδομένη την  αδυναμία  αντιμετώπισης των προβλημάτων της κοινωνίας με  τον αρμόζοντα πολιτικό τρόπο κυριαρχεί η  τάση να ευνοείται το πεδίο της δικαιοσύνης και να εναποτίθεται στο νόμο να βρει τη λύση σε κάθε είδους διαμάχες.  Η ανάπτυξη ενός ηθικιστικού λόγου –αγαπημένο μας θέμα τα σκάνδαλα- σε συνδυασμό με την  κυριαρχία της δικαστικής εξουσίας μπορούν λοιπόν να ερμηνευτούν στα πλαίσια της αποδυνάμωσης της πολιτικής και αγωνιστικής αντιπαράθεσης. Καταλήξαμε λοιπόν να πιστέψουμε ότι πρέπει να ζούμε σε  μια συμφιλιωμένη κοινωνία χωρίς βαθιές διαιρέσεις και ανεξέλεγκτες συγκρούσεις, εγκαταλείψαμε τα ταξικά μας  συμφέροντα ενστερνιζόμενοι την αντίληψη ότι σε μια ευνομούμενη δημοκρατική πολιτεία υπάρχουν μόνο κοινά συμφέροντα, ταυτίζοντας αυτά της κυρίαρχης τάξης με των εργαζομένων, κι έτσι  αμβλύνθηκαν οι πολιτικοί διαχωρισμοί, αναχαιτίστηκε η δυναμική της πολιτικής κι εμποδίστηκε η  διαμόρφωση διακριτών πολιτικών ταυτοτήτων –η συναίνεση επιτεύχτηκε.

           Σε  εποχές κρίσεων, με  αδύναμο το εργατικό κίνημα η προσφυγή στη δικαιοσύνη για δικαίωση αιτημάτων μας, αποκαλύπτει πως πίσω από τη νομική ισοτιμία κρύβεται η πραγματική ανισότητα. Οι ρυθμίσεις ισότητας απέναντι στο νόμο είναι κενές περιεχομένου – π.χ. η επίκληση δημόσιου συμφέροντος  δικαιολογούν περικοπές στις αποδοχές και συντάξεις και αν κρίνονται αντισυνταγματικές οι μειώσεις συντάξεων νομοθετείται ο επαναϋπολογισμός τους και φαίνεται πως τηρείται η νομιμότητα.

          Από τη στιγμή που το δίκαιο δεν είναι παρά μέρος του εποικοδομήματος της κοινωνίας, επηρεάζει και επηρεάζεται από την οικονομική βάση κι επομένως αλληλεπιδρά με τα υπόλοιπα στοιχεία του εποικοδομήματος.  Και  είναι οι  σχέσεις παραγωγής αυτές που αποτελούν τη βάση, το πλαίσιο επομένως που καθορίζεται και το νομικό εποικοδόμημα. Η βούληση  της κυρίαρχης τάξης καθορίζεται από τις υλικές συνθήκες ύπαρξής της και το αστικό δίκαιο δεν είναι παρά «βούληση της αστικής τάξης που έχει αναχθεί σε νόμο». Γι΄ αυτό και δεν είναι περίεργο που αποφάσεις δικαστηρίων που σχετίζονται άμεσα με σημαντικές πολιτικές αποφάσεις ευθυγραμμίζονται μαζί τους τις περισσότερες φορές. Είναι γιατί και οι νόμοι και το δίκαιο συνδέονται με τις επιδιώξεις  της κυρίαρχης αστικής τάξης.

          Κι αν παλιότερα προσφυγές στα δικαστήρια κάποτε μπορεί και να  δικαίωναν ταξικά συμφέροντα εργαζομένων ήταν είτε γιατί στις δοσμένες συνθήκες ήταν συχνά δευτερεύοντα είτε γιατί ο συσχετισμός δυνάμεων –ισχυρό εργατικό κίνημα-  απαιτούσε ευελιξίες προς όφελος  των εργατικών μαζών. Στα χρόνια της εξαθλίωσης γίνεται πια φανερό πως οι ρυθμίσεις ισότητας απέναντι  στο νόμο έχουν υιοθετηθεί για να διευκολύνουν την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης  από την άρχουσα, για να πουλήσει ο εργάτης όσο το δυνατό πιο εύκολα την εργατική του δύναμη και όχι για να μπορέσει να διεκδικήσει τα δικαιώματα του σε ένα δίκαιο δικαστήριο, απαλλαγμένο από τη μεροληπτική ανισότητα που επικρατεί.

             Γι΄ αυτό και δεν είναι περίεργο ούτε συνιστά σκάνδαλο που τα τελευταία χρόνια, και με τη συνδρομή της δικαιοσύνης, το αστικό κράτος απαλλάσσεται από το βάρος των ρυθμίσεων που αφορούσαν τις κοινωνικές κατακτήσεις των κυρίαρχων τάξεων. Ακόμα και η τήρηση της νομιμότητας από την κρατική εξουσία κρίνεται από το συσχετισμό των δυνάμεων. Μ’ ένα αδύναμο εργατικό κίνημα στον εργασιακό τομέα ο ένας ή ο άλλος κανόνας δικαίου είναι δυνατό να μη βρίσκουν εφαρμογή είτε γιατί το κράτος αδιαφορεί είτε γιατί το κράτος ανέχεται είτε γιατί το κράτος το ίδιο δεν το θέτει σε εφαρμογή. Καθιστώντας ανενεργούς στην πράξη νόμους που κατοχύρωναν κατακτήσεις εργαζομένων –ασφάλιση, κατώτατος μισθός κλπ. – υπονομεύονται και καταργούνται αυτές οι κατακτήσεις στο τομέα των εργατικών, κοινωνικών και δημοκρατικών δικαιωμάτων, ακόμα κι αν έχει νομοθετηθεί η προστασία τους.

            Όταν δεν υπάρχει ισχυρό εργατικό κίνημα καμιά προσφυγή στη δικαιοσύνη δεν θα δικαιώσει, στην πράξη,  τον εργαζόμενο.

ΑΛΛΟΙΩΣΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

Η επέτειος, πριν πέντε μέρες, της απελευθέρωσης της πρωτεύουσας  από τους γερμανούς γιορτάστηκε με την καθιερωμένη τελετή στην ακρόπολη, ενώ ο πρωθυπουργός στο μήνυμά του για την επέτειο ξεχωρίζει τη φετινή, γιατί «σήμερα η 12^η Οκτωβρίου γιορτάζεται ανοιχτά» επειδή δεν «φοβόμαστε να μιλήσουμε για το παρελθόν». Κι είναι αλήθεια ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει προσπαθήσει να αντλήσει κύρος και  αξιοπιστία από το  παρελθόν, ένα παρελθόν ανακατασκευασμένο στα μέτρα του.

Και σ’  αυτό το παρελθόν αναφέρεται και το δημοσίευμα της Εφημερίδας των Συντακτών, της 9^ης Οκτωβρίου, «Το φάντασμα της Ιστορίας, Πρώτη φορά Αριστερά» που μας θυμίζει ότι «Για πρώτη φορά υπουργούς της Αριστεράς η Ελλάδα γνώρισε ως γνωστόν το φθινόπωρο του 1944, με τα πέντε χαρτοφυλάκια του ΕΑΜ και του ΚΚΕ στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας που σχηματίστηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 1944», επιλέγοντας βέβαια να αναφερθεί σε φαινόμενα «σύμφυτα με την άσκηση εξουσίας, όπως η ευνοιοκρατία, ο νεποτισμός ή το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ κομμουνιστικής ηγεσίας και βάσης» με μαρτυρίες από απομνημονεύματα για «συγγενείς και προστατευόμενες», για «συσσίτιο δυο ταχυτήτων» για «διευθυντικά διλήμματα» που αποδεικνύουν την ανικανότητα των «παλαίμαχων επαναστατών» να διαχειριστούν προβλήματα παραγωγής, όπως η διαχείριση ενός εργοστασίου. Και βέβαια σ’ όλο το άρθρο η κατανόηση για όλα αυτά τα προβλήματα συμπεριφοράς που προέκυπταν  εκφράζεται επανειλημμένως, όπως και ο θαυμασμός για τους αγωνιστές της αριστεράς. Είναι που κατά τη διαδικασία της υποδόριας επιβολής μιας νέας εκδοχής του παρελθόντος παραφθείρονται γεγονότα και παραστάσεις μεγεθύνοντας ό,τι μπορεί να τα αμαυρώνει και συνάμα ανασυντίθενται παροχετευόμενα όμως προς τις προοπτικές της κυρίαρχης τάξης.  Παραφθορά από τη μια μεριά υπαγωγή από την άλλη σε προοπτικές και σχέδια που μεταμφιέζονται σε φιλολαϊκά.  Το ανασυντιθέμενο  παρελθόν  δεν είναι τίποτε παραπάνω από σωρεία παραστάσεων που επιδέχονται ηθικού τύπου κρίσεις. Εξαφανίζονται και διαλύονται οι συγκεκριμένες τάξεις και στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, η πάλη τους και η ιστορικότητά τους. Τη θέση της  ταξικής κοινωνικής συνείδησης αντικαθιστά μια απλοϊκή παράσταση του κόσμου, μια αξιολογική διχοτόμηση καλού/κακού, όπου ενώ μεγαλοφώνως ταυτίζεται το καλό με την Αριστερά την ίδια στιγμή υπονομεύεται αυτή η ταύτιση.

Και τι άλλο από υπονόμευση είναι και  όταν  ο Α. Τσίπρας στον εναρκτήριο λόγο του στο 2^ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ μιλά  για την  "Αριστερά που δεν διστάζει να αναλάβει το ιστορικό καθήκον, να σηκώσει στους ώμους της την ευθύνη για την έξοδο από την κρίση με την κοινωνία όρθια», για την αριστερά που πάντα «ο τόπος την καλούσε στα δύσκολα», θέλοντας, ασκώντας την πολιτική της κυρίαρχης τάξης,  να ενσωματώσει την πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ στη μακρά αγωνιστική παράδοση του επαναστατικού κινήματος της αριστεράς –που είναι όμως το ΚΚΕ που οργανώνει  και καθοδηγεί. Είναι γι’  αυτό που πρέπει να προσεταιριστεί τις  ιστορικές μνήμες του λαϊκού κινήματος που έχουν συνδυαστεί  με τους αγώνες της αριστεράς όλη τη μεταπολεμική περίοδο και τροφοδότησαν μια πολιτική ριζοσπαστικότητα, ώστε  τώρα, στον καιρό της κρίσης, να μην υπάρξει η δυνατότητα να πάρει πιο καθαρά χρώματα και να προοιωνίζεται βαθιούς ιδεολογικούς μετασχηματισμούς που να δικαιώνουν το ΚΚΕ και τις επιλογές του.

Και είναι κι  αυτό το κεντρικό σύνθημα στο 2^ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ, «Με την Αριστερά μπροστά για την Ελλάδα που μας αξίζει. Κοινωνική Δικαιοσύνη -Δημοκρατία -Δίκαιη Ανάπτυξη», που δεν εκφράζει παρά την αγωνιώδη  προσπάθεια του κόμματος να συνεχίσει να πείθει, αλλοιώνοντας  το νόημα που αναδύεται από τη σχέση ανάμεσα στο σύνθημα-κείμενο και στα εξωκειμενικά συμφραζόμενα. Σαν να μην μεσολάβησε η κρίση από την εποχή που   γινόταν ολοένα και πιο αποδεκτό στο κοινωνικό φαντασιακό ότι οι οικονομικές συνθήκες όφειλαν  φυσιολογικά να τείνουν προς μια ορισμένη ισότητα, κατά τα πρότυπα της σοσιαλδημοκρατίας. Μόνο που η κρίση του καπιταλισμού  έδωσε την ώθηση σ’ έναν ακόμα πιο σκληρό ανταγωνισμό που έμελλε να σαρώσει τα όνειρα της ενσωμάτωσης του συνόλου του πληθυσμού  σε μια γενικευμένη μεσαία τάξη με ομαλά αυξανόμενη αγοραστική δύναμη. Και τώρα όλο και ευρύτερα  κοινωνικά στρώματα κατρακυλούν στην αβεβαιότητα, την ανεργία και τη φτώχεια.

               Κι όλα αυτά τα μεγάλα λόγια των «αριστερών» κυβερνώντων, η καπηλεία αγώνων του παρελθόντος αποσκοπούν να δώσουν την εντύπωση ότι εξακολουθούν να διαθέτουν την ικανότητα να αντιστέκονται, όπως έδειχναν όταν ήταν στην αντιπολίτευση. Και δεν πρόκειται βέβαια για ιδεολογική διάβρωση ενός κόμματος του οποίου οι μόνες σχέσεις με ό,τι θεωρούσαμε  αριστερά είναι της τάξης ενός ονοματικού προσδιορισμού, αλλά για αποκάλυψη του πραγματικού ρόλου του.

               Κι έτσι και με  την αρωγή του ΣΥΡΙΖΑ να σκεφτόμαστε το παρόν μας μέσα στον ιστορικό χρόνο  με τη λογική του  ομοιώματος, ενός κατασκευασμένου ομοιώματος, με τη μετατροπή των παλαιών πραγματικοτήτων σε ένα σύνολο εικόνων που καλλιεργούν ψευδαισθήσεις, με  ρητορικά τεχνάσματα πάνω σε στερεότυπα, καταλύοντας κάθε αίσθηση μέλλοντος και συλλογικού οράματος, κι εγκαταλείποντας κάθε σκέψη μελλοντικής αλλαγής  της κοινωνίας. Όσο  εναργέστερη θα γίνεται η συνειδητοποίηση ότι τα αστικά κόμματα που εκφράζουν την κυρίαρχη τάξη  είναι υπόλογα για την οικονομική  εξαθλίωση και όσο θα συνοδεύεται αυτό από τη συνειδητοποίηση των οξυμένων προβλημάτων και αναγκών μας,  τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος όλα αυτά  να δημιουργήσουν  ένα εκρηκτικό απόθεμα που ο ΣΥΡΙΖΑ ευτελίζοντας τους παρελθοντικούς αγώνες κι απαξιώνοντας κοινωνικά οράματα κάνει ό,τι μπορεί για να μη βρει το δρόμο να εκφραστεί. Κι είναι γι’  αυτό που πολλές φορές ο κυρίαρχος λόγος ταυτίζει ΣΥΡΙΖΑ και κομμουνισμό, για  ν’ απαξιωθεί συλλήβδην το κομμουνιστικό όραμα, ώστε μαζί η απογοήτευση, ο φόβος η ανασφάλεια, η απαξίωση των αγώνων και η έλλειψη εμπιστοσύνης στο κοινωνικό όραμα  μετασχηματισμού της κοινωνίας να εμποδίζουν να βρει το λαϊκό κίνημα  δρόμους πολιτικούς, και να βιώνεται περισσότερο  σαν απωθημένο  παρά σαν εκλογικευμένη πολιτική και ιδεολογική συνείδηση.

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ

«Αποκαταστάθηκαν εκατέρωθεν παρεξηγήσεις» ανακοινώνει το γραφείο του πρωθυπουργού  Α. Τσίπρα μετά τη συνάντησή του με τον αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, με αφορμή τη σύγκρουση κυβέρνησης-εκκλησίας  που προκάλεσαν ανακοινώσεις του υπουργού Παιδείας Ν. Φίλη για νέα  αναλυτικά προγράμματα στα Θρησκευτικά.

 Κι αφού έκαναν επίδειξη δύναμης εκκλησία και κυβέρνηση ανεβάζοντας τους τόνους σε έναν διαγωνισμό ρητορικής πειθούς – υπενθύμισε τις ευθύνες της εκκλησίας την περίοδο κατοχής και χούντας ο υπουργός Παιδείας Ν. Φίλης,  αντέκρουσε τις επικρίσεις ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος με επιχειρήματα εν είδει ερωτημάτων που αποδεικνύουν πως η εκκλησία ήταν «συνεπής και αδιάβλητος για την αποστολή της», η αντιπαράθεση έληξε με τον Ιερώνυμο μετά τη συνάντηση με τον πρωθυπουργό να δηλώνει πως «ήρθησαν οι παρεξηγήσεις» και τον Ν. Φίλη να τονίζει πως η κυβέρνηση δεν έχει δογματική αντίληψη κι επιθυμεί το διάλογο με την εκκλησία.  

             Τέτοιου είδους  «κοκορομαχίες» που δεν καταλήγουν πουθενά ανά τακτά χρονικά διαστήματα επαναλαμβάνονται στην πολιτική ζωή της χώρας, που σηματοδοτούν τις προσπάθειες να εισβάλλουν στην καθημερινή μας ζωή, που εξαθλιώνεται συνεχώς, ζητήματα που αν και φαίνονται να αμφισβητούν την ισχύουσα  καπιταλιστική τάξη δεν κάνουν άλλο από το να την υποστηρίζουν. Η αντιπαράθεση που προκλήθηκε από την κυβέρνηση με την εκκλησία μοιάζει να είναι κακή μίμηση της σύγκρουσης μ’ αυτήν προ τριακονταετίας του υπουργού  της «σοσιαλιστικής» κυβέρνησης του Α. Παπανδρέου Α. Τρίτση  για την εκκλησιαστική περιουσία που δεν κατέληξε πουθενά.  Τώρα το αντικείμενο της αντιπαράθεσης γίνεται το αναλυτικό πρόγραμμα των Θρησκευτικών με την κυβέρνηση να υποχωρεί …συντεταγμένα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα. Και μένει κυρίαρχος ο λόγος του Ιερώνυμου που  επικρίνει τον «καταρρεύσαντα υπαρκτό σοσιαλισμό» για  «διωγμό της θρησκευτικής πίστης» αλλά  και τα κόμματα  του νεοφιλελεύθερου χώρου, αναδεικνύοντας έτσι την εκκλησία μόνη σταθερά δύναμη «μάνα του λαού μας με ό,τι αυτό σημαίνει».

               Κι επειδή η κοινωνική μας ύπαρξη εμφανίζεται ως μια διαδοχή προβλημάτων που αναφέρονται σε διαφορετικά ζητήματα, τα οποία αποσυνδεδεμένα μεταξύ τους δύσκολα κατανοούμε, το να μπορούμε να τα αντιμετωπίζουμε ιστορικά, να ανακαλύπτουμε  τις ιστορικές ρίζες και συγκρούσεις που έδωσαν στους θεσμούς τη σημερινή μορφή και  λειτουργία τους, θα μας βοηθήσει να  αντιληφθούμε τη σύνδεσή τους και να κατανοήσουμε τη λειτουργία του συστήματος συνολικά. Γι’ αυτό  κι αυτές οι απομιμήσεις συγκρούσεων στο παρόν πρέπει να τις δούμε ως προς τις ιστορικές τους διαστάσεις.

               Αν στη Δύση του Μεσαίωνα η Εκκλησία υπήρξε το κατεξοχήν ηγεμονικό κέντρο, από την αναγέννηση και μετά  διαμορφώνεται το νέο ηγεμονικό κέντρο, το εθνικό και αστικό κράτος, σε πλήρη αντίθεση  με την Εκκλησία, το οποίο επιβάλλει και τους δικούς του όρους, οι οποίοι, πέρα από την καπιταλιστική οργάνωση της παραγωγής, στο εποικοδόμημα συνοψίζονται στην εκκοσμίκευση και επικράτηση του Λόγου.

               Την ίδια εποχή στην περιοχή μας η Εκκλησία παραμένει  η κατευθυντήρια δύναμη των χριστιανικών πληθυσμών μέσα στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Ο ρόλος λοιπόν της Ορθόδοξης Εκκλησίας ήταν πολύ σημαντικός στο σχηματισμό και διαμόρφωση της πολιτισμικής ταυτότητας των λαών αυτών και για μακρό χρονικό διάστημα πρωταρχικός και με μακροχρόνια επίδραση. Κι αν η ορθόδοξη εκκλησία του μεσαίωνα στην Ανατολή έμεινε πάντα υπό την κηδεμονία του βυζαντινού αυτοκράτορα, η αναγνώριση από το Οθωμανικό κράτος  του Πατριάρχη της Κων/πόλεως  ως αρχηγού και εκπροσώπου όλων των ορθοδόξων συνέβαλε στην αύξηση του κύρους του και στην παγίωσή του ως ηγετική δύναμη που αναγνωρίζεται μάλιστα σαν τέτοια από το σύνολο των μηχανισμών που μεσολαβούν μεταξύ των υποδούλων λαών  και της διοίκησης των οθωμανών. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η  ορθοδοξία παραμένει τίποτε άλλο παρά μια εκκλησία ανεκτή από τον κατακτητή που λογοδοτεί όμως σ’  αυτόν. Κι αν στο κοινωνικό πεδίο οι ανώτεροι κληρικοί ταυτίζονται με τις κυρίαρχες τάξεις της κοινωνίας και του κράτους, ο κατώτερος κλήρος δεν συγκροτείται σε χωριστή κοινωνική τάξη και ταυτίζεται με το λαό του οποίου μιλά τη γλώσσα.  Και η ορθοδοξία συγχέεται περισσότερο από ποτέ με την εθνική ιδέα που την απειλούν  από τη μια  το Ισλάμ  κι από την άλλη η καθολική προπαγάνδα.

  Κι ίσως είναι αυτή μια εξήγηση γιατί η ορθοδοξία έγινε θρήσκευμα περισσότερο λαϊκό και συνδέθηκε τόσο στενά με την εθνική ζωή  αυτών των λαών. Γι’ αυτό και η επιρροή  της ορθοδοξίας στη διαμόρφωση της πολιτισμικής ταυτότητας των χριστιανικών λαών της οθωμανικής αυτοκρατορίας υπήρξε βαθιά  και καθοριστική, με δύναμη κάποτε προωθητική και τις περισσότερες φορές συντηρητική κι οπισθοδρομική.

  Στην επανάσταση που το εθνικό κίνημα επηρεασμένο από τη γαλλική επανάσταση παίρνει κι έναν χαρακτήρα φιλελεύθερο, με τις πολιτικές και κοινωνικές ιδέες της αποκτά ένα κοινωνικό περιεχόμενο αντίθετο απ’ αυτό που θα ήθελαν ο ανώτερος κλήρος, η πλειοψηφία Φαναριωτών και κοτζαμπάσηδων να του δώσουν, και γι’ αυτό προκαλεί όχι απλώς τη δυσπιστία τους αλλά και την εχθρότητά τους.

  Στο νεοϊδρυθέν κράτος η εκκλησία δεν χάνει το ηγεμονικό της ρόλο ταυτιζόμενη πάντα με την άρχουσα τάξη,  με μια αξιοθαύμαστη προσαρμοστικότητα μέσα στον καπιταλισμό ενεργεί σαν καπιταλιστής. Στη νεώτερη ιστορία, στην Κατοχή και τη χούντα, εκτός από μεμονωμένες περιπτώσεις, η εκκλησία δεν διαχώρισε τη θέση της από την κυρίαρχη εξουσία, όντας μέρος της, χειραγωγώντας μεγάλο μέρος του πληθυσμού, συμμετέχοντας στη λήψη κατασταλτικών μέτρων και μη δείχνοντας καμιά ανοχή σε ιδέες που μιλούν για μετασχηματισμό της κοινωνίας –βεβαίως τις κομμουνιστικές.

  Ταυτιζόμενη λοιπόν με ό,τι πιο αντιδραστικό η εκκλησία, μετά την πτώση της χούντας το επίδοξο εκσυγχρονισμένο καπιταλιστικό μας κράτος θέλοντας να επιδείξει την προοδευτικότητά του και τον εξευρωπαϊσμό του εξαγγέλλει την αποδέσμευσή του απ’ αυτήν που ουδέποτε συντελείται. Είναι που στη χώρα μας με διαφορετική ιστορική πορεία η άρχουσα τάξη είχε ανάγκη την εκκλησία για την επιβολή της, ενώ μεγάλο μέρος των λαϊκών τάξεων  έχοντας τη συνδέσει και  με την εθνική ταυτότητα  δεν απομακρύνονται απ’ αυτήν.  Γι’ αυτό  ακόμα και τώρα η εκκλησία είναι αποτελεσματική στο έργο της,  να βοηθά οι  ιδέες της κυρίαρχης τάξης  να γίνονται κυρίαρχες σ’ όλη την υπόλοιπη κοινωνία. Για μια κυβέρνηση λοιπόν όπως του ΣΥΡΙΖΑ που επιδιώκει τη συναίνεση στις στρατηγικές επιλογές του καπιταλισμού δεν είναι καθόλου επιδιωκόμενο να χάσει έναν τέτοιο αποτελεσματικό σύμμαχο όπως η εκκλησία, όταν μάλιστα σε εποχές κρίσης, με το κομμουνιστικό όραμα κατασυκοφαντημένο, καταφεύγουν πολλοί άνθρωποι στη θρησκεία και τον εθνικισμό.  Για να παίξουν, εκκλησία κι εθνικισμός το ρόλο τροχοπέδης στην ανάπτυξη της απελευθερωτικής πάλης της εργατικής τάξης.

ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Με την μετωπική σύγκρουση του αντιπροέδρου της ΝΔ Κ. Χατζηδάκη με τον υπουργό Οικονομικών Ευ. Τσακαλώτο, κορυφώθηκε η συζήτηση των προαπαιτούμενων μέτρων στην Βουλή. Ο κ. Χατζηδάκης χαρακτήρισε ανεπαρκείς τις διαβεβαιώσεις του κ. Τσακαλώτου ότι όσο ο ίδιος είναι υπουργός δεν θα υπάρξουν αποκρατικοποιήσεις μέσω του υπερταμείου, με τον υπουργό Οικονομικών να τον προακαλεί να ξεκαθαρίσει τη θέση της ΝΔ σχετικά με την ενέργεια και το νερό. Ο Ευ. Τσακαλώτος μιλά για αναδιάρθρωση των ΔΕΚΟ που εντάσσονται στο υπερταμείο, την αξιοποίησή τους και απομείωση του δημόσιου χρέους, συντονισμό των ΔΕΚΟ  με την αναπτυξιακή στρατηγική της κυβέρνησης. Ο δε πρωθυπουργός Α. Τσίπρας εξαπολύει σφοδρή επίθεση               στη ΝΔ και στον Κυριάκο Μητσοτάκη από το βήμα της Βουλής στην προ ημερησίας συζήτηση για την Παιδεία κατηγορώντας τον ότι «θέλει να ξεπουλήσει τον δημόσιο πλούτο»

Και φτάνουμε στο παράδοξο όλα αυτά τα κόμματα, -Ν. Δημοκρατία, ΠΑΣΟΚ, ΠΟΤΑΜΙ κλπ.- που ψήφισαν το τρίτο μνημόνιο και κάποια  και τα  προηγούμενα να αντιπολιτεύονται τους εαυτούς τους με ένα υπερχειλισμό λόγων, με ψευδείς αναπαραστάσεις των πεπραγμένων τους θέλοντας να γεννήσουν μια διάθεση αναπτέρωσης στο ακροατήριό τους που δεν πηγάζει από την ίδια την πραγματικότητα. Η προσπάθειά τους να υπάρξουν ως αντιπολίτευση  επιβάλλει σειρά σπασμωδικών, αποσπασματικών και πλαστών αντισταθμιστικών ενεργειών που να μην αποκαλύπτει την ταύτισή τους με την ασκούμενη πολιτική. Την ίδια στιγμή  η αποκαλούμενη αριστερή  κυβέρνηση του Α. Τσίπρα υλοποιεί τις πολιτικές που δρομολογήθηκαν εδώ και έξι χρόνια και τις κατήγγειλε ως αντιπολίτευση για τον ακραίο φιλελευθερισμό και  αναλγησία τους.

Και το ακόμα πιο παράδοξο είναι ότι ασκείται κριτική στην κυβέρνηση που σκοπίμως θεωρείται έως και  κομμουνιστική και η πολιτική της αριστερή, κι αν αυτή χαρακτηρίζεται τόσο ολέθρια χρεώνεται στην αριστερή ιδεολογία και το ήθος των προσώπων που καλούνται να την υλοποιήσουν, ενδεικτικό και αντιπροσωπευτικό του ήθους του κομμουνιστή και γενικά του αριστερού, έννοιες που στο σύγχρονο πολιτικό λεξιλόγιο ταυτίζονται.

Κι αν όλα αυτά μοιάζουν έως και γελοία είναι όμως άκρως επικίνδυνα, γιατί ακριβώς το κυρίαρχο πολιτικό λεξιλόγιο είναι χαρακτηριστικό της μεταβολής ή και αναστροφής τρεχουσών σημασιών των εννοιών. Ο σύγχρονος πολιτικός λόγος, με τη συνεργασία του ΣΥΡΙΖΑ, συμπεριλαμβάνει, ταυτίζοντας τες, τις έννοιες αριστερού και κομμουνιστή νοηματοδοτώντας τες όμως διαφορετικά από το παρελθόν και χάνοντας το ιστορικό τους νόημα, για να τις ευτελίσει.

Ξεχείλισε ο πολιτικός λόγος σε όλες τις παρατάξεις από όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης που συμπλέκονται με όρους όπως ανάπτυξη και   ανταγωνιστικότητα, παραγωγικότητα και  ανταποδοτικότητα. Κι είναι ακριβώς αυτές οι έννοιες που νοηματοδοτούν την αντίληψη για την προσδιορισιμότητα τόσο της παραγωγής όσο και των εργασιακών σχέσεων κι επομένως οριοθετούν τον τρόπο που θα πρέπει να γίνεται η κατανομή των πόρων στην κοινωνία. Είναι αυτές οι έννοιες –ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα, ανταποδοτικότητα- που ακριβώς καθορίζουν την υπάρχουσα κατάσταση, για το πώς πρέπει να οργανώνεται η παραγωγική διαδικασία, κι επομένως τα όρια της κοινωνικής αλληλεγγύης. 

Είναι η έννοια της ανάπτυξης, αποδεκτή στην πλειοψηφία της κοινωνίας,  που σχεδόν καθαγιάζει κάθε πολιτική δράση ανεξαρτήτως αν αυτή δεν αφορά κοινωνικές ανάγκες, αλλά προσδιορίζεται από τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και σχετίζεται με τη ζήτηση και το ύψος του ποσοστού κέρδους. Γι’ αυτό και  ο Ευ. Τσακαλώτος υποστηρίζει πως το υπερταμείο θα φέρει ανάπτυξη, και  ο πρόεδρος του ΔΣ του ΤΑΙΠΕΔ Στέργιος Πιτσιόρλας επιμένει ότι στη λογική του υπερταμείου «υπάρχει ο δρόμος ….της ανάπτυξης (των περιουσιακών στοιχείων των ΔΕΚΟ) και της αξιοποίησής τους με πιο ευέλικτους όρους».

Κανένα από τα κόμματα της αστικής μας δημοκρατίας δεν ομολογεί ξεκάθαρα  ότι υποστηρίζει  ιδιωτικοποίηση της ενέργειας και ιδιαίτερα του νερού. ¨Όλα όμως περιλαμβάνουν στο λεξιλόγιό τους τον όρο ανταποδοτικότητα που αναφέρεται στις αρχές εκείνες που διέπουν τη θεμελίωση ατομικών απαιτήσεων για οποιουδήποτε είδους παροχή ή εξασφάλιση. Η διείσδυση λοιπόν αυτής της έννοιας γενικά  στο πολιτικό  λεξιλόγιο δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά πως η οργάνωση της κοινωνικής αλληλεγγύης και της ατομικής εξασφάλισης των στοιχειωδών αναγκών όταν δίνεται η υπόσχεση  πως θα διατηρηθεί  οργανωμένη σε ανταποδοτική βάση ανατρέπει τελείως την όποια θεμελίωση του κοινωνικού κράτους, καταργεί τις όποιες κοινωνικές παροχές, αφού γι’ αυτές θα απαιτείται αντάλλαγμα από το κοινωνικό σύνολο, με το σκεπτικό πως εισπράττεις ό,τι και κατά το ό,τι συμβάλλεις. Γι’ αυτό και θεωρείται αυτονόητη  η εξασφάλιση του κέρδους του ιδιώτη που θα παρέχει το νερό ή το ρεύμα.

Οι λέξεις λοιπόν αυτές παραπέμπουν, έστω και σιωπηρά, σε απαρέγκλιτες πολιτικές παραδοχές, σύμφωνα με τις οποίες ακόμα και η επιβίωση του ατόμου είναι ευθύνη του ίδιου, ενώ η κοινωνία, οργανωμένη με τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, περιορίζει την ευθύνη της στην άσκηση της φιλανθρωπίας.

¨Ολοι, και σιωπηλά η αυτοσυστηνόμενη ως αριστερή κυβέρνηση (γιατί η ίδια κραυγάζει με ένα αριστερό λεξιλόγιο) αποδέχονται ότι εργασία και επιβίωση συνάπτονται μεταξύ τους στο πλαίσιο του συστήματος  των αναγκαίων ορθολογικών επιλογών του ατόμου που δρα για να αποκτήσει όσα χρειάζεται και επιθυμεί.  Κανένας λοιπόν δεν δικαιούται να επιβιώσει, παρά μόνο ως αμοιβή της ατομικής συμβολής του στην παραγωγή. Η επιβίωση του κάθε ατόμου εξαρτάται από τη δυνατότητά του να προάγει τα συμφέροντά του «εργαζόμενος» με τους όρους που προσδιορίζονται από  την ελεύθερη αγορά.

Κι έτσι το αξίωμα της ανταποδοτικότητας γίνεται απολύτως συμβατό με το κόψιμο των συντάξεων σύμφωνα με τη λογική του πρωθυπουργού που θριαμβευτικά σχεδόν δήλωνε στη συζήτηση για το ασφαλιστικό ότι εξασφάλισε τη βασική σύνταξη των 384 ευρώ και το ανταποδοτικό μέρος που στηρίζεται από καταβληθείσες εισφορές, ενώ βουλευτής Ε. Αυλωνίτου θεωρούσε άδικο το ΕΚΑΣ που εξισώνει έναν συνταξιούχο μ’ εκείνον που «έχει ανταποδοτικά οφέλη για 30 χρόνια»