ΔΙΑΝΟΟΥΜΕΝΟΙ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

 

Τρομοκρατημένοι μήπως η πραγματικότητά μας εξελιχτεί σε εφιάλτη και σε μας, απογυμνωμένοι από οράματα και ελπίδες νιώθουμε εγκαταλελειμένοι στη μοίρα μας. Η συντριπτική πλειοψηφία των λογής λογής ηγετών και ηγετίσκων που απαίτησαν  αξιώματα στην πολιτική σκηνή, διεκδίκησαν τιμές στο πνευματικό πεδίο μοιάζει με υπεκφυγές, ωραιοποιήσεις και ψεύτικες ελπίδες ένα μεγάλο μέρος των εργαζομένων  το έχουν  οδηγήσει στην παραίτηση από διεκδικήσεις. Πνευματικοί ταγοί, σ’ έναν κόσμο που γίνεται όλο και πιο δύσκολος με τα περιθώρια ελπίδας να στενεύουν, σιωπούν ή γίνονται φερέφωνα της κυρίαρχης εξουσίας. Κι επειδή οι ιδέες της δημοκρατίας, δικαιοσύνης, ελευθερίας κλπ. μετά από τόσους αγώνες έχουν γίνει μέρος της παγκόσμιας συνείδησης κανείς δεν καταφέρεται εναντίον τους. Αυτό που γίνεται είναι να νοθεύονται, πλαστογραφούνται, διαστρέφονται, την ίδια ώρα που οι πολιτικοί και πνευματικοί ηγέτες κραυγαλέα τις επικαλούνται και λεκτικά τις υπερασπίζονται. Εξισώνοντας τα πάντα και τους πάντες, συκοφαντώντας το όραμα σοσιαλιστικού μετασχηματισμού της κοινωνίας, καλλιεργώντας τη λήθη εν ονόματι μιας συναίνεσης προωθούν κάθε είδους συμβιβασμό και παραίτηση, για να μην ενοχλείται η κυρίαρχη εξουσία.           

          Διανοούμενοι που φαίνεται να υποκλίνονται στην εξουσία, κολακευμένοι από τις  θωπείες των   καταπιεσμένων φιλοδοξιών τους  για διακρίσεις και προβολές δεν κάνουν άλλο από το να την δικαιολογούν υπερασπιζόμενοι ακόμα και τις πασιφανείς απανθρωπιές της. Παραποιούν την μνήμη, νοθεύουν την ιστορία για να αγνοηθούν οι βασικές αιτίες που αναπαράγουν δικτατορίες, βία, πόλεμο. Έχουν αναλάβει να μας εξοικειώσουν με τις αυθαιρεσίες της εξουσίας του καπιταλιστικού κράτους, για να εξοντωθούμε ηθικά, να εξουδετερωθούμε πολιτικά.  

           Η ασυμφιλίωτη λοιπόν πολιτική  αντίθεση, λαϊκό κίνημα και αντιδραστική εξουσία,  έκφραση της κρυμμένης ταξικής σύγκρουσης, στην οποία ήταν υποταγμένη κάθε δράση, έκφραση, ενέργεια στην Ελλάδα από το τέλος του εμφυλίου μέχρι την πτώση της χούντας, όλα τα μεταπολιτευτικά χρόνια γίνεται   προσπάθεια ν’ αμβλυνθεί θολώνοντας την έκδήλωσή της, ενώ  στην πραγματικότητα δεν  παύει να υπάρχει. Γι’ αυτό κι ενώ έχει περάσει πάνω  μισός αιώνας από την πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών καθηγητές πανεπιστημίου, αφού απαξίωσαν με πονήματά τους την αντίσταση ενάντια στους ναζιστές, επανέρχονται με καινούργιο πόνημα για να λειάνουν τη βία και την αυταρχικότητα  της δικτατορίας των συνταγματαρχών, να ισοπεδώσουν τις αντιθέσεις.

Ο λόγος για το έργο του Στ. Καλύβα  «Big Bang 1970–1973» που εξωραϊζει τη δικτατορία μ’ έναν ύπουλο και κρυφό τρόπο. Στο έργο επιμένει η ματιά  να μετακινείται από τη βαναυσότητα και την καταστολή στη δημιουργία και στην παραγωγή, τη βαφτίζει μάλιστα άνθηση, σαν να ήταν η δικτατορία η γενεσιουργός αιτία τους. Την ανάγκη των καλλιτεχνών να εκφραστούν χρησιμοποιώντας όποιες χαραμάδες ελευθερίας άφηνε το καθεστώς, ο συγγραφέας του βιβλίου την εκλαμβάνει ως «άνθηση» πολιτιστική που συμβαίνει χάρη στο πολιτιστικό περιβάλλον που διαμορφώνει η χούντα. Δεν βλέπει τη σύγκρουση ανάμεσα σ’ αυτά που επιτρέπει η χούντα και στην προσπάθεια των καλλιτεχνών να ξεπεράσουν τις απαγορεύσεις της με μεταμφιέσεις των ιδεολογιών τους, με υπαινιγμούς στους λόγους τους. Δεν ανθίζει καμιά τέχνη εξαιτίας της δικτατορίας, αλλά παρά τη δικτατορία και τις απαγορεύσεις της. Το θέατρο, το τραγούδι μετατρέπονται στην ουσία  σε πολιτικές δραστηριότητες, αυτές που έχουν απαγορευτεί από τη χούντα. Εξάλλου σε δικτατορίες που έχουν επιχειρήσει να περιορίσουν τους καλλιτέχνες, να καταστείλουν το έργο τους, ιδίως μέσω των  απαγορεύσεων και της λογοκρισίας, οι ίδιες αυτές οι συνθήκες έχουν αποτελέσει κίνητρο για τη δημιουργία μιας αντί-εξουσίας μέσω της τέχνης. Ανατρέποντας, παίζοντας με τα όρια που επιβάλλονται από όλες τις μορφές αυταρχισμού, παρακάμπτοντας τα και συχνά αυτοσχεδιάζοντας μέσα από τα κενά των απαγορεύσεων και της λογοκρισίας, οι καλλιτέχνες καταφέρνουν να καινοτομήσουν αναδιαμορφώνοντας τη σχέση μεταξύ των ιδεολογικών και αισθητικών μοντέλων της τέχνης.

 Και είναι αυτό το βιβλίο μια ακόμα απόπειρα για να  παραποιηθεί  η μνήμη, να καθαιρεθεί  η πολιτιστική ηγεμονία της αριστεράς, όπως χλευαστικά υποστηρίζεται από την κυρίαρχη εξουσία της διανόησης και πολιτικής,   ώστε στην τελική ακόμα κι αν δεν αθωωθεί, προς το παρόν, η χούντα, η ερμηνευτική αντιστροφή της καλλιτεχνικής έκφρασης της εποχής  να προσφέρει δικαιολογίες για να  γίνει ανεκτή ακόμα και η βία της. Για να αποενοχοποιηθεί, ώστε όταν η παρακμιακή κοινοβουλευτική μας απολυταρχία δυσκολευθεί να ανταποκριθεί στους στόχους της  η επιστροφή μιας δικτατορίας  με καινούργια βέβαια μορφή  να μην γεννά αντιδράσεις.

Επιπλέον, μ’ αυτό το βιβλίο εξαιτίας του λάθος για το θάνατο του Μ. Χάκκα και της, τουλάχιστον,  επηρμένης αντίδρασης του συγγραφέα όταν του επισημάνθηκε με ανακοίνωση από τις εκδόσεις ΑΓΡΑ, δόθηκε πάλι η ευκαιρία συσπείρωσης κάποιων ανθρώπων της διανόησης γύρω από τον Στ. Καλύβα και κατά συνέπεια γύρω από τις ιδέες που αυτός εκφράζει.   

          Τελευταία, όλο και πιο συχνά  σε κάθε ευκαιρία, που είτε εκ των πραγμάτων αποκαλύπτεται η αναλγησία του καπιταλισμού είτε σκοπίμως συγκαλύπτεται, δεκάδες διανοούμενοι δίνουν το παρόν για να υπερασπιστούν το status quo. Φαίνεται όμως ότι σε ένα πλαίσιο όπου ο καπιταλισμός έχει γίνει ένας ορίζοντας που παρουσιάζεται ως αναπόφευκτος πολλοί λίγοι είναι οι διανοούμενοι που απομένουν να υπερασπίζονται μια ιδεολογία μετασχηματισμού  της κοινωνίας και απελευθέρωσης του ανθρώπου. Κι αν μοιάζει ο διαχωρισμός σε δυο στρατόπεδα να μην είναι ευκρινής, όμως οι συσπειρώσεις με αφορμή ζητήματα ιδεολογικά είναι ενδεικτικές των αντιθέσεων που διαπερνούν την κοινωνία και κυρίως των προσπαθειών της κυρίαρχης εξουσίας να κερδίσει στη μάχη των ιδεών ακόμα και με λαθροχειρίες. Μάλιστα, όσο επικρατεί, σχεδόν χωρίς φτιασιδώματα, η πιο άγρια καπιταλιστική λογική, η συσπείρωση διανοούμενων γύρω από ζητήματα κυρίως αναθεώρησης της ιστορίας αρχίζει ν’  αποτελεί ένα διακριτό στρατόπεδο πια.  

        Δεν βρισκόμαστε βέβαια στο μεσοπόλεμο με τις εκφρασμένες έντονα  ιδεολογικές αντιπαραθέσεις που διέτρεχαν και όλες τις εκφράσεις της τέχνης, με τη δημιουργία διακριτών δυο στρατοπέδων. Από τη μια αυτοί που πίστευαν στην πρόοδο του καπιταλισμού και την ελευθερία της αστικής τάξης, συμμαχώντας με την εξουσία και εδραιώνοντας την προπαγάνδα της και από την άλλη αυτοί που αγωνίζονταν με πάθος για τη διάδοση των μαρξιστικών ιδεών, πεπεισμένοι από την νίκη της επανάστασης στη Ρωσία για τη μετάδοσή της σε όλον τον κόσμο, αλλάζοντας τα πάντα, και μετατρέποντας την τέχνη τους σε όργανο εξέγερσης.

Τώρα, έναν  αιώνα από τότε και βασικά οι ίδιες αντιθέσεις υπάρχουν, η ταξική σύγκρουση συνεχίζεται, μόνο που η πίστη στο όραμα μιας αταξικής κοινωνίας και η ελπίδα για νικηφόρα έκβαση των λαϊκών αγώνων έχουν τρωθεί[d1]  και με την ευγενική συμβολή των διανοούμενων υπηρετών της κυρίαρχης εξουσίας.